PHầN 2. Những vấn đề cụ thể

Chương I
một số khái niệm cơ bản của tin học
I. Giới thiệu chương
1. Mục tiêu của chương
Mục tiêu của chương này là cung cấp cho học sinh một số kiến thức mở đầu về tin học và máy tính.
Kiến thức
Biết khái niệm ban đầu về thông tin và dữ liệu, các dạng thông tin phổ biến.
Biết máy tính là công cụ hỗ trợ hoạt động xử lí thông tin của con người và tin học là ngành khoa học nghiên cứu các hoạt động xử lí thông tin tự động bằng máy tính điện tử.
Hiểu cấu trúc sơ lược của máy tính điện tử và một vài thành phần cơ bản nhất của máy tính. Bước đầu biết khái niệm phần cứng và phần mềm máy tính.
Biết một số ứng dụng của tin học và máy tính điện tử.
Kĩ năng
Nhận biết được một số bộ phận cơ bản của máy tính cá nhân.
Biết cách bật/tắt máy tính.
Làm quen với bàn phím và chuột máy tính.
Thái độ
Học sinh cần nhận thức được tầm quan trọng của môn học, có ý thức học tập bộ môn, rèn luyện tính cần cù, ham thích tìm hiểu và tư duy khoa học.
2. Nội dung chủ yếu của chương
Chương I gồm 05 bài (04 bài lí thuyết và 01 bài thực hành) được dạy trong 10 tiết, 02 tiết/bài.
Bài 1. Thông tin và tin học;
Bài 2. Thông tin và biểu diễn thông tin;
Bài 3. Em có thể làm được gì nhờ máy tính;
Bài 4. Máy tính và phần mềm máy tính;
Bài thực hành 1. Làm quen với một số thiết bị máy tính.
Giáo viên có thể phân bố thời lượng cho các bài sao cho phù hợp hơn với tình hình cụ thể của trường và trình độ nhận thức của học sinh.
3. Những điểm cần lưu ý và gợi ý dạy học
1. Có nhiều cách tiếp cận trong việc truyền đạt các kiến thức cơ bản của tin học và máy tính cho những người mới bắt đầu làm quen với lĩnh vực khoa học này. Một trong nhiều cách là trước hết định nghĩa các khái niệm một cách chính xác, sau đó giải thích khái niệm bằng cách đặt chúng vào hoàn cảnh “ứng dụng” tương ứng, cuối cùng phát biểu mối quan hệ giữa các khái niệm đã xét tới. Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy rằng nếu bảo đảm tính cơ bản và chính xác về mặt khoa học thì rất khó trình bày nội dung một cách hấp dẫn và dễ cảm nhận.
Đặc biệt, tâm lí lứa tuổi học sinh THCS đòi hỏi sự tiếp thu kiến thức một cách trực quan, nhẹ nhàng, không thiên nhiều về tư duy; lượng kiến thức phải được cung cấp từng lượng nhỏ, ở những thời điểm hợp lí. Vì lí do đó mà kiến thức trong chương này không được trình bày một cách dồn dập mà dàn đều ở bốn bài lí thuyết, mặc dù có thể gây cảm giác ban đầu là rời rạc. Các khái niệm cơ bản cũng được trình bày theo cách mô tả chứ không thiên về định nghĩa chính xác.
Các khái niệm trong chương được tiếp cận từ xa đến gần, từ những ví dụ trực quan cho đến những đến kiến thức học sinh cần nắm bắt. Trước hết khái niệm thông tin và hoạt động thông tin của con người được trình bày một cách trực quan để rút ra kết luận: máy tính là một công cụ hỗ trợ con người trong việc tự động hoá các hoạt động thông tin. Tiếp theo quay trở lại về đề tài thông tin và biểu diễn thông tin để thấy được sự cần thiết phải biểu diễn thông tin dưới dạng mà máy tính (một thiết bị cơ học và điện tử thuần tuý) có thể “tiếp nhận” được. Đến đây có thể phát triển tiếp kiến thức cần truyền đạt theo hai hướng: hoặc trình bày khả năng của máy tính và sau đó là các thành phần phần cứng và phần mềm của máy tính, hoặc là theo thứ tự ngược lại. Phát biểu quan trọng cần đạt được trong phần cuối là khẳng định “máy tính là một công cụ xử lí thông tin”.
Mô tả ở trên là lôgic phát triển các mạch kiến thức của chương. Giáo viên nên lưu ý đặc điểm này để lựa chọn cách truyền đạt ở mức độ phổ thông và phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh THCS.
2. Như đã nêu trong phần 1, cần nhận thấy một thực tế rằng, tuy ở mức độ nhiều hay ít tuỳ từng địa phương, tin học và máy tính đã trở thành quen thuộc trong xã hội ngày nay. ở một số nơi, học sinh THCS, thậm chí học sinh Tiểu học, đã có cơ hội tiếp cận và sử dụng máy tính. Vì thế trong nhận thức của học sinh một số khái niệm về tin học đã được hình thành, cho dù các em có được học ở trường hay không. Đó là các khái niệm đã trở nên phổ biến trong xã hội, ví dụ như máy tính, phần mềm, chương trình,… Do vậy, giáo viên có thể sử dụng để mô tả hay giải thích các khái niệm liên quan khác mà không cần giữ đúng trật tự xuất hiện trước sau của các khái niệm.
3. Có thể giảng dạy các bài lí thuyết trong chương này mà không nhất thiết phải sử dụng máy tính hay phòng máy tính. Tuy nhiên giáo viên nên chuẩn bị sẵn một số hình ảnh liên quan đến nội dung bài học để giới thiệu cho học sinh quan sát. Trong trường hợp có thể sử dụng máy tính và máy chiếu (projector) trên phòng học, tốt nhất là sử dụng bài trình bày PowerPoint để chiếu các hình ảnh đó trên màn rộng.
Bài thực hành được thực hiện tốt nhất trong phòng máy tính. Có thể tổ chức học sinh theo nhóm, giáo viên chỉ giới thiệu ban đầu, các nhóm học sinh sẽ chủ động tìm hiểu và trao đổi lẫn nhau. Trường hợp quá khó khăn trong sử dụng phòng máy tính thì giáo viên cũng cần chuẩn bị để có ít nhất một máy tính sử dụng được trên phòng học.
II.Hướng dẫn chi tiết
Bài 1. thông tin và Tin học
A -Mục đích, yêu cầu
Học sinh biết được khái niệm thông tin và hoạt động thông tin của con người.
Biết máy tính là công cụ hỗ trợ con người trong các hoạt động thông tin.
Có khái niệm ban đầu về tin học và nhiệm vụ chính của tin học.
B -Những điểm cần lưu ý và gợi ý dạy học
1. Thông tin là một khái niệm trừu tượng, không thể định nghĩa một cách chính xác và ngắn gọn. Các nhà khoa học cũng đã tiếp cận khái niệm thông tin theo nhiều hướng khác nhau để tìm hiểu bản chất của thông tin và các thuộc tính của nó, cũng như cố gắng định lượng thông tin bằng một độ đo thích hợp để có thể đánh giá được giá trị của thông tin cụ thể.
Tuy nhiên khái niệm thông tin chưa phải là đối tượng chính cần tìm hiểu đối với học sinh THCS. Trong phạm vi nội dung cần truyền đạt cho học sinh, giáo viên không nên cố gắng định nghĩa chính xác mà chỉ hạn chế cho học sinh nhận biết được các dạng thông tin ở mức mô tả đơn giản nhất như trình bày trong sách giáo khoa. Từ đó dẫn đến kết luận thông tin như là hiểu biết của con người về thế giới xung quanh và về chính bản thân mình.
Nên chuẩn bị thêm các tranh ảnh, đoạn trích các bài báo, các hình vẽ, băng ghi hình, ghi tiếng làm tư liệu khi tiến hành giờ dạy. Nên khuyến khích các em tìm các ví dụ cụ thể trong đời sống về các dạng thông tin. Giáo viên có thể kết hợp với tư liệu từ nhiều lĩnh vực khác nhau như các biển báo giao thông, hình ảnh động thực vật, các tư liệu lịch sử, địa lý hoặc hình ảnh sinh hoạt hàng ngày... Nếu có điều kiện có thể lấy những ví dụ kết hợp các dạng thông tin để cho thấy sự kết hợp các dạng thông tin đem lại hiệu quả cao hơn trong việc thu nhận thông tin.
2. Những năm gần đây, người ta thường nói nhiều đến Công nghệ Thông tin hoặc Công nghệ Thông tin và Truyền thông. Không bắt buộc giáo viên phải trình bày về các khái niệm này. Tuy nhiên, nếu thấy cần thiết, với học sinh THCS, có thể coi đó là sự mở rộng của khái niệm Tin học, được hiểu gồm cả khái niệm Tin học trước đây, cùng các công nghệ và kĩ thuật điện tử, viễn thông, tự động hoá nhằm tổ chức, khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên thông tin phong phú trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người.
3. Với sự phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây, công nghệ thông tin đang nổi lên như là một lĩnh vực nghiên cứu và ứng dụng quan trọng nhất. Cần làm rõ vì sao ngành khoa học mới hình thành này có tốc độ phát triển mạnh mẽ và có vai trò quan trọng như hiện nay. Có thể lấy ra ví dụ, không ít ngành khoa học khác, có ngành có lịch sử hình thành và phát triển hàng trăm năm, với những thành tựu và kết quả nghiên cứu rất cơ bản và đồ sộ. Tại sao công nghệ thông tin lại có thể sánh vai, thậm chí vượt lên trên các ngành đó về tầm quan trọng và khả năng ứng dụng một cách có hiệu quả trong cuộc sống ngày nay?
Có thể thấy câu trả lời là ở chỗ công nghệ thông tin gắn liền với hoạt động thông tin của con người, nó tạo ra các công cụ hỗ trợ để tự động hoá việc thực hiện các hoạt động đó, trong khi hoạt động thông tin lại là nhu cầu hàng ngày, thậm chí hàng giờ của con người. Sự phát triển của công nghệ thông tin xuất phát từ chính nhu cầu khai thác và xử lí thông tin của con người.
Nên nhấn mạnh đến mô hình mô tả quá trình xử lí thông tin. Lưu ý học sinh phân biệt thông tin vào, thông tin ra và mối quan hệ giữa chúng với quá trình xử lí thông tin. Đây là mô hình khái lược mô phỏng hoạt động thông tin của con người. Mô hình này sẽ được sử dụng lại trong bài 3 để mô tả quá trình xử lí thông tin của máy tính và từ đó sẽ phát biểu lại kết luận quan trọng: máy tính là công cụ giúp con người tự động thực hi